Net-billing – jak działa rozliczenie prosumenta

Net-billing to sposób rozliczania prosumenta, czyli odbiorcy, który wytwarza energię z odnawialnych źródeł na własne potrzeby w mikroinstalacji. Poniżej opisujemy przepisy ustawy o odnawialnych źródłach energii w stanie na 28 października 2026 r.; tekst jednolity ustawy sprawdziliśmy w wersji z 3 sierpnia 2026 r. i zestawiliśmy z ustawą zmieniającą z 4 września 2026 r. To opis przepisów, nie ocena, czy instalacja się opłaca. Jak to policzyć, wyjaśnia poradnik o opłacalności.

Kogo dotyczy net-billing, a kogo dawny net-metering

Z dawnych rozliczeń ilościowych (art. 4 ust. 1) korzysta prosument, którego mikroinstalacja została przyłączona do sieci do 31 marca 2022 r. (ale pierwsze wprowadzenie energii nastąpiło po tej dacie) albo po 31 marca 2022 r. na podstawie kompletnego i poprawnego zgłoszenia złożonego do 31 marca 2022 r. (art. 4d ust. 2 pkt 1 i 2). Jest też wąski wyjątek dla zgłoszeń do 31 grudnia 2023 r. przy umowie zawartej do 31 marca 2022 r. w projekcie samorządowym dofinansowanym z regionalnego programu operacyjnego (pkt 3). Dla nich ustawa przewiduje rozliczenie ilościowe: dla instalacji do 10 kW w stosunku 1 do 0,8, powyżej 10 kW w stosunku 1 do 0,7 (art. 4 ust. 1). Pozostałe instalacje, przyłączone później, rozlicza się wartościowo, czyli w net-billingu (art. 4 ust. 1a pkt 2). Prosument, który przeszedł z dawnych zasad na net-billing, nie może wrócić do poprzednich (art. 4d ust. 1).

Mikroinstalacja to według ustawy instalacja o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 50 kW, przyłączona do sieci o napięciu niższym niż 110 kV (art. 2 pkt 19).

Jak powstaje wartość oddanej energii

Wartość energii wprowadzonej do sieci jest liczona dla okresów rozliczania niezbilansowania (krótkich przedziałów czasu, za które rozlicza się rynek energii): dla każdego z nich bierze się ilość energii oddanej i mnoży przez rynkową cenę (art. 4b ust. 1 i 2). Rynkowa cena dla takiego okresu to ważona wolumenem średnia z cen na rynku dnia następnego, określonych w systemie kursu jednolitego (art. 4b ust. 4). Nie ma więc jednej ceny „z taryfy” – cena zależy od rynku.

RCEm czy RCE – od czego zależy sposób wyceny

Są dwa sposoby wyceny, zależne od daty pierwszego wprowadzenia energii do sieci:

• Przed 1 lipca 2024 r. – wartość liczy się jako iloczyn energii oddanej w miesiącu i rynkowej miesięcznej ceny energii (RCEm) (art. 4b ust. 1). RCEm to średnia z rynkowych cen energii (RCE) dla okresów rozliczania niezbilansowania w danym miesiącu, ważona ilością energii wprowadzanej do sieci przez prosumentów, przy czym ujemne ceny RCE liczy się jako zero (art. 4b ust. 6 i 7).
• Od 1 lipca 2024 r. – wartość wyznacza się dla każdego miesiąca jako sumę iloczynów energii oddanej i rynkowej ceny (RCE) w poszczególnych okresach rozliczania niezbilansowania (art. 4b ust. 2). Ustawa nie mówi o godzinach, tylko o tych okresach; PSE publikuje obecnie RCE dla okresów 15-minutowych (odczyt danych PSE z 29.10.2026). Ministerstwo w komunikatach nazywa ten sposób „systemem godzinowym”. Jeśli cena dla danego okresu jest ujemna, dla prosumenta niebędącego prosumentem zbiorowym ani wirtualnym przyjmuje się cenę równą zero (art. 4b ust. 2 pkt 2).

Prosument, który zaczął wytwarzać energię przed 1 lipca 2024 r., może złożyć sprzedawcy oświadczenie o zmianie sposobu wyceny na RCE (z art. 4b ust. 2); powrót do RCEm po takim oświadczeniu nie jest możliwy (art. 4b ust. 2a i 2b). Ministerstwo Klimatu i Środowiska wyjaśnia, że jeśli energia z instalacji trafiła do sieci po raz pierwszy przed 1 lipca 2024 r., „możesz pozostać przy rozliczeniu w oparciu o średnią miesięczną cenę energii elektrycznej”, a zmiana na RCE jest dobrowolna.

Gdzie sprawdzić cenę: PSE publikuje tabelę RCEm. Dla sierpnia 2026 r. PSE podaje 294,53 zł/MWh, dla września 2026 r. – 345,68 zł/MWh (odczyt 28.10.2026), z zastrzeżeniem, że cena nie zawiera VAT ani akcyzy. Uprawnienie do rozliczenia wartościowego powstaje od pierwszego wprowadzenia energii do sieci i trwa 15 lat (art. 4b ust. 3).

Depozyt prosumencki krok po kroku

1. Sprzedawca prowadzi dla Ciebie konto prosumenta, na którym ewidencjonuje ilości i wartości energii oddanej i pobranej (art. 4c ust. 1).
2. Wartość oddanej w danym miesiącu energii (depozyt) jest ustalana, zwiększana o współczynnik 1,23 i przypisywana do konta w kolejnym miesiącu (art. 4c ust. 4). Zwiększenie następuje automatycznie, bez składania dokumentów – wyjaśnia ministerstwo w odpowiedziach na pytania prosumentów.
3. Depozyt przeznacza się na rozliczenie Twoich zobowiązań z tytułu zakupu energii od sprzedawcy prowadzącego konto (art. 4c ust. 2). Zobowiązanie to suma iloczynów energii pobranej z sieci i ceny sprzedaży energii uwzględniającej obowiązkowe obciążenia podatkowe i fiskalne (art. 4c ust. 3).
4. Kwota może być rozliczana przez 12 miesięcy od dnia przypisania do depozytu (art. 4c ust. 5). W pierwszej kolejności zużywa się środki o najstarszej dacie przypisania (art. 4c ust. 7).
5. Środki niewykorzystane w ciągu 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych stanowią nadpłatę, którą sprzedawca zwraca najpóźniej do końca 13. miesiąca następującego po danym miesiącu (art. 4 ust. 11 pkt 2). Zwrot nie może przekroczyć 20% wartości energii wprowadzonej w danym miesiącu przy wycenie miesięcznej (RCEm) albo 30% przy wycenie według RCE z art. 4b ust. 2 (art. 4 ust. 11a). Resztę umarza się (art. 4c ust. 6).

Czego depozyt nie pokrywa

Depozyt rozlicza tylko zakup energii od sprzedawcy. Opłaty, których wysokość zależy od ilości energii pobranej z sieci, wynikają z taryfy operatora systemu dystrybucyjnego i ponosi je prosument; przy umowie kompleksowej płaci je sprzedawcy, a przy odrębnych umowach – operatorowi (art. 4 ust. 4a i 4b). W rachunku zwrotu z instalacji trzeba je więc liczyć osobno, o czym piszemy w poradniku o opłacalności.

Wyłączanie instalacji przy ujemnych cenach

Prosument z mikroinstalacją może w umowie kompleksowej lub umowie sprzedaży upoważnić sprzedawcę do wyłączania instalacji lub ograniczania wytwarzania w okresach ujemnej ceny oraz do zainstalowania urządzeń sterujących; wtedy pokrywa 50% kosztu zakupu tych urządzeń, a nie przysługuje mu odszkodowanie za zmniejszoną produkcję (art. 4b ust. 12, 13 i 15). Sprzedawca może poprosić o zmianę umowy w tym kierunku; gdy prosument się nie zgodzi, sprzedawca może stosować cenę rynkową bez zastępowania wartości ujemnych zerem (art. 4b ust. 17). W razie sporu prosument może wystąpić do Koordynatora do spraw negocjacji; do czasu rozstrzygnięcia sporu obowiązuje reguła zerowania wartości ujemnych (art. 4b ust. 18).

Co się zmienia po ustawie z 4 września 2026 r.

Ustawa z 4 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1347) została ogłoszona 16 października 2026 r. Dotyczy prosumentów w kilku miejscach:

• Sprzedawca zobowiązany ma udostępniać prosumentowi w przejrzystej formie szczegółowe informacje o rozliczeniu, m.in. dane pomiarowe po zbilansowaniu, miesięczne wartości oraz kwotę rozliczonego depozytu na koniec każdego miesiąca i kwoty z wcześniejszych okresów z terminami ich odbioru (nowy art. 4 ust. 6). Przepis ten wchodzi w życie 17 stycznia 2027 r., a pierwsze dane sprzedawca udostępnia z początkiem okresu rozliczeniowego przypadającego po upływie 3 miesięcy od tej daty (art. 23 ustawy zmieniającej).
• Gdy prosument zmienia sprzedawcę, dotychczasowy sprzedawca zwraca – według stanu na dzień zmiany – niewykorzystane środki stanowiące nadpłatę, w wysokości określonej w art. 4 ust. 11a, najpóźniej do końca miesiąca następującego po miesiącu zmiany (nowy art. 4 ust. 13b; także od 17 stycznia 2027 r.).
• Zmiana Prawa energetycznego dotycząca mikroinstalacji z magazynem energii (art. 7 ust. 8d12) opisana jest w poradniku Magazyn energii – kiedy ma sens.

Nie ustaliliśmy, jakie zasady będą obowiązywać po upływie 15 lat rozliczeń oraz czy przed publikacją tego poradnika ogłoszono dalsze zmiany. Przed decyzją sprawdź aktualny tekst ustawy w serwisie Sejmu (api.sejm.gov.pl lub isap.sejm.gov.pl) i stronę Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Informacja ogólna, nie porada prawna ani podatkowa. Przepisy mogą się zmienić; w sprawach własnej umowy zapytaj sprzedawcę energii lub doradcę.