Pompa ciepła czy kocioł gazowy – jak porównać koszty ogrzewania

Na pytanie „co tańsze: pompa ciepła czy gaz” nie ma jednej odpowiedzi, bo wynik zależy od Twojego domu, urządzenia i taryf. Da się natomiast policzyć go uczciwie, jeśli obie strony porównania liczysz z tych samych założeń. Ten poradnik pokazuje wzór, wskazuje, które liczby weźmiesz z faktur i kart urządzeń, i przestrzega przed dwoma częstymi błędami. Nie podajemy cen gazu, prądu ani urządzeń.

Co właściwie porównujesz

Porównujesz roczny koszt dostarczenia do domu tej samej ilości ciepła. Pompa ciepła zamienia prąd na ciepło z pewną sezonową wydajnością, kocioł zamienia energię gazu na ciepło z pewną sprawnością. Do kosztu energii dochodzą opłaty stałe, które płacisz niezależnie od zużycia. Koszt zakupu i montażu urządzenia to osobna sprawa: najpierw policz koszt roczny, a dopiero potem zestawiaj go z ceną inwestycji z ofert.

Wspólny punkt wyjścia: ile ciepła potrzebuje dom

Oznacz przez Q roczne zapotrzebowanie domu na ciepło do ogrzewania (kWh ciepła rocznie). Możesz je wziąć z audytu energetycznego lub świadectwa charakterystyki energetycznej. Jeśli dziś ogrzewasz dom gazem, masz też drugą drogę: z faktur.

Faktura za gaz podaje zużycie w kWh. Według rozporządzenia Ministra Energii z 20 października 2026 r. o taryfach i rozliczeniach w obrocie paliwami gazowymi (Dz.U. 2026 poz. 1418, obowiązuje od 29 października 2026 r.) ilość gazu zmierzoną w metrach sześciennych mnoży się przez współczynnik konwersji, który „stanowi wartość ciepła spalania wyrażoną w kWh/m3” (§ 41 ust. 1 i 2). Wraz z rozliczeniem sprzedawca podaje m.in. zużycie w m³, współczynnik konwersji i zużycie w kWh (§ 41 ust. 9). Tak samo stanowiło poprzednie rozporządzenie z 2018 r., więc dotyczy to też starszych faktur. Masz więc gotową liczbę kWh gazu.

Jeśli G to roczne zużycie gazu na ogrzewanie (kWh), a ηk to sprawność Twojego obecnego kotła, to ciepło dostarczone do domu wynosi w przybliżeniu:

Q ≈ G · ηk

Gdy gaz służy też do gotowania lub ciepłej wody, odejmij tę część, na przykład szacując ją z miesięcy letnich. To przybliżenie – rzeczywista sprawność starego kotła w Twoim domu nie jest znana dokładnie, więc policz wariant ostrożny i optymistyczny.

Koszt ogrzewania pompą ciepła

Dla pompy ciepła kluczowy jest SCOP, czyli sezonowy współczynnik wydajności. Rozporządzenie delegowane 811/2013 definiuje go jako stosunek referencyjnego rocznego zapotrzebowania na ciepło do rocznego zużycia energii. Roczne zużycie prądu na ogrzewanie wynosi więc w przybliżeniu:

Ep = Q ÷ SCOP

Koszt zmienny: Kp = Ep · ce

gdzie ce to cena 1 kWh prądu ze wszystkimi składnikami zależnymi od zużycia (energia, dystrybucja zmienna, podatki) z Twojego rachunku. SCOP bierzesz z karty produktu. Rozporządzenie podaje go dla warunków klimatycznych opisanych liczbą godzin równoważnych: 2 066 h dla klimatu średniego, 2 465 h dla chłodniejszego i 1 336 h dla cieplejszego. Sprawdź, dla jakich warunków i jakiej temperatury zasilania podano SCOP Twojego modelu, bo przy innych warunkach wynik będzie inny. Szczegóły zużycia prądu przez pompę opisuje poradnik Pompa ciepła – jak wybrać i ile energii zużywa, a liczy je kalkulator zużycia energii przez pompę ciepła.

Jeśli masz fotowoltaikę, część prądu dla pompy może pochodzić z dachu albo z depozytu prosumenckiego. Ministerstwo Klimatu i Środowiska pisze, że pompa ciepła w połączeniu z net-billingiem „może być opłacalna”, bo depozyt może pokryć koszt pracy pompy, gdy własna produkcja nie wystarcza. W rachunku oznacza to inną wartość ce dla części zużycia: prąd zużyty na bieżąco z dachu wyceniaj tym, co dostałbyś za jego oddanie do sieci, a prąd kupiony z sieci – ceną zakupu, nawet jeśli płacisz za niego z depozytu. Policz to według poradnika Czy fotowoltaika się opłaca.

Koszt ogrzewania kotłem gazowym

Dla nowego kotła gazowego potrzebujesz jego sprawności ηk względem energii gazu i ceny 1 kWh gazu. Zużycie gazu:

Eg = Q ÷ ηk

Koszt zmienny: Kg = Eg · cg

gdzie cg to suma składników za 1 kWh gazu z faktury: ceny paliwa i stawki opłaty dystrybucyjnej zmiennej, z podatkami. Rozporządzenie taryfowe opisuje opłatę za paliwo jako cenę w groszach za kWh pomnożoną przez ilość, powiększoną o opłatę abonamentową za każdy miesiąc (§ 34 ust. 1), a opłatę dystrybucyjną dla odbiorców pobierających nie więcej niż 110 kWh/h jako stawkę zmienną w groszach za kWh razy ilość plus stawkę stałą w złotych za miesiąc (§ 24 ust. 4). Uważaj na jednostki: stawki w gr/kWh podziel przez 100, aby otrzymać zł/kWh.

Ważne: kWh na fakturze gazowej liczy się według ciepła spalania. W rozporządzeniu 813/2013 energię paliwa przy obliczaniu sprawności kotłów też wyraża się w cieple spalania (GCV). Jeśli bierzesz sprawność z karty kotła, sprawdź, czy podano ją w tym samym ujęciu. Gdy producent podaje sprawność względem wartości opałowej, a nie ciepła spalania, liczby nie pasują do kWh z faktury i wynik będzie zaniżony.

Dlaczego nie porównywać samych etykiet energetycznych

Na etykiecie i w karcie produktu zarówno pompa, jak i kocioł mają podaną „sezonową efektywność energetyczną ogrzewania pomieszczeń” ηs w procentach. Kusi, żeby zestawić te dwie liczby, ale do porównania kosztów to się nie nadaje. Według rozporządzenia 813/2013 ηs pompy ciepła oblicza się jako SCOP podzielony przez współczynnik konwersji CC, którego wartość to 2,5. Ten współczynnik odzwierciedla szacowaną średnią sprawność wytwarzania prądu w UE. Etykieta porównuje więc urządzenia w energii pierwotnej, a nie w złotówkach z Twojego rachunku.

Do kosztów używaj dla pompy SCOP (a nie ηs), a dla kotła sprawności względem energii gazu, w tym samym ujęciu co faktura.

Opłaty stałe – częsty błąd w porównaniach

Porównanie samych cen za kWh pomija opłaty, które płacisz co miesiąc niezależnie od zużycia. Pełny wzór na roczny koszt:

Pompa ciepła: Rp = Kp + Sp Kocioł gazowy: Rg = Kg + Sg

gdzie Sp i Sg to roczne opłaty stałe, które zmieniają się w wyniku decyzji:

• Jeśli po zamontowaniu pompy zrezygnujesz z gazu całkowicie, znika abonament i opłata dystrybucyjna stała za gaz. Ta oszczędność należy do rachunku pompy (Sg w wariancie z gazem, zero w wariancie z pompą).
• Jeśli gaz zostaje, na przykład do kuchenki, opłaty stałe za gaz płacisz w obu wariantach i możesz je pominąć.
• Jeśli pompa wymaga zwiększenia mocy przyłączeniowej albo zmiany taryfy elektrycznej, dopisz zmianę opłat stałych za prąd i jednorazową opłatę przyłączeniową do Sp lub do kosztu inwestycji.

Próg opłacalności dla samych kosztów zmiennych da się zapisać prosto: pompa jest tańsza w eksploatacji, gdy ce ÷ SCOP < cg ÷ ηk, czyli gdy stosunek ceny prądu do ceny gazu jest mniejszy niż SCOP ÷ ηk. To wygodny test, ale bez opłat stałych daje tylko część obrazu.

Przykład na liczbach umownych

Poniższe liczby są umowne, do ćwiczenia wzoru. Nie są cenami rynkowymi ani parametrami żadnego urządzenia.

Założenia: Q = 15 000 kWh ciepła, SCOP = 3,5, ηk = 0,90, ce = 1,00 zł/kWh, cg = 0,30 zł/kWh, opłaty stałe za gaz 40 zł miesięcznie, gaz znika po montażu pompy.

• Pompa: Ep = 15 000 ÷ 3,5 ≈ 4 286 kWh; Kp ≈ 4 286 zł; Sp = 0 (bez zmian w opłatach za prąd).
• Kocioł: Eg = 15 000 ÷ 0,90 ≈ 16 667 kWh; Kg ≈ 5 000 zł; Sg = 480 zł; razem 5 480 zł.
• Test progu: ce ÷ cg = 3,33, a SCOP ÷ ηk ≈ 3,89, więc w tym przykładzie koszt zmienny pompy jest niższy.

Zmień jedno założenie, na przykład SCOP na 2,8 albo ce na 1,20 zł/kWh, i zobacz, jak szybko wynik się odwraca. Dlatego licz zawsze dla kilku wariantów, a SCOP bierz dla warunków zbliżonych do Twojej instalacji.

Wzór nie uwzględnia ciepłej wody użytkowej, grzałki elektrycznej wspomagającej pompę w mrozy, kosztów serwisu ani przeglądów. Każdą z tych pozycji możesz dopisać osobno, jeśli masz dane z ofert.

Dotacje i ulga a wybór źródła ciepła

• Czyste Powietrze: w tabeli dofinansowanych źródeł ciepła na stronie „Na co i ile?” (aktualizacja 20 lipca 2026 r.) są m.in. pompy ciepła powietrze/woda, powietrze/powietrze i gruntowe, kotły zgazowujące drewno i kotły na pellet drzewny o podwyższonym standardzie, ogrzewanie elektryczne i przyłącze do sieci ciepłowniczej. Kotła gazowego na tej stronie nie ma.
• Ulga termomodernizacyjna: w wykazie wydatków (Dz.U. 2025 poz. 1128) jest pompa ciepła z infrastrukturą, jeśli jest częścią instalacji ogrzewania lub ciepłej wody. Kotła gazowego w obecnym wykazie nie ustaliliśmy.

Kwoty i warunki programów opisuje poradnik Dofinansowanie do fotowoltaiki i magazynu energii. Dotacja i ulga zmieniają koszt inwestycji, a nie roczny koszt ogrzewania z wzoru powyżej.

Czego nie podajemy

• Cen gazu i prądu: zmieniają się i zależą od taryfy oraz umowy; bierz je z własnych faktur albo z cenników sprzedawców.
• Typowego SCOP, sprawności kotłów i zapotrzebowania na ciepło na metr kwadratowy: nie mamy otwartego źródła, które pozwalałoby podać je jako wartości „typowe”.
• Cen urządzeń, montażu i czasu zwrotu: bez Twojej oferty i Twoich danych taka liczba nie ma sensu.
• Taryf elektrycznych przeznaczonych dla pomp ciepła: nie sprawdzaliśmy ofert sprzedawców.

Informacja ogólna, nie porada techniczna, prawna ani podatkowa. Dobór źródła ciepła powierz projektantowi lub instalatorowi na podstawie audytu, a stawki sprawdź na własnych fakturach.